AB Dijital Ürün Pasaportu
Avrupa Birliği (AB), Avrupa Yeşil Mutabakatı ile sürdürülebilir ve çevre dostu bir ekonomik model oluşturma hedefini ortaya koymuş, bu çerçevede hazırladığı Döngüsel Ekonomi Eylem Planı kapsamında 2024/1781/AB sayılı Sürdürülebilir Ürünler için Ekotasarım Gereklilikleri Tüzüğünü (ESPR) yayımlamıştır. AB, bu Tüzük ile çevreye duyarlı tasarım gereklilikleri belirlemesinin yanı sıra piyasaya arz şartı olarak ürünlerin tasarımından bertarafına kadar yaşam döngüsü boyunca takip edilmesine ve denetlenmesine imkân veren Dijital Ürün Pasaportu (DPP) mekanizmasını da duyurmuştur. DPP aynı zamanda AB ekonomisinin dijitalleştirilmesine yönelik Komisyon stratejisinin de önemli bir çıktısı olarak görülmektedir. Bu yönüyle DPP’yi, ürünlerin sürdürülebilirlik ve döngüsellik özellikleri ile teknik düzenlemelere uyumlarına dair bilgilere dijital olarak kolaylaştırılmış erişim sağlayan dijital bir kimlik olarak tanımlamak mümkündür.
DPP’nin tasarımı iki temel üzerine inşa edilmiş bulunmaktadır. Bunlar, ürün grupları özelinde yayımlanacak mevzuatla belirlenecek ve DPP’de hangi bilgilerin yer alacağını düzenleyen “DPP verileri” (DPP-data) ile tüm ürün grupları ve mevzuatlar için yatay düzeyde geçerli olacak ve esasen işlerliği sağlayacak “DPP sistemi” (DPP-system) olarak açıklanabilir.
Veriye erişim bir veri taşıyıcısının içine gömülü olan “tek ve benzersiz ürün tanımlayıcısı” (unique product identifier) marifetiyle, veri taşıyıcısının okutulması sonucunda erişilecek ve birer kopyası hizmet sağlayıcılar (service provider) tarafından saklanacak pasaportlara erişim ile mümkün kılınacaktır.
DPP sisteminin kontrol ve denetimi Avrupa Komisyonunda olacak olan DPP Sicili (DPP Registry) ve DPP İnternet Portalı’ndan (web portal) oluşması beklenmektedir.
DPP’nin tasarımı iki temel üzerine inşa edilmiş bulunmaktadır. Bunlar, ürün grupları özelinde yayımlanacak mevzuatla belirlenecek ve DPP’de hangi bilgilerin yer alacağını düzenleyen “DPP verileri” (DPP-data) ile tüm ürün grupları ve mevzuatlar için yatay düzeyde geçerli olacak ve esasen işlerliği sağlayacak “DPP sistemi” (DPP-system) olarak açıklanabilir.
Veriye erişim bir veri taşıyıcısının içine gömülü olan “tek ve benzersiz ürün tanımlayıcısı” (unique product identifier) marifetiyle, veri taşıyıcısının okutulması sonucunda erişilecek ve birer kopyası hizmet sağlayıcılar (service provider) tarafından saklanacak pasaportlara erişim ile mümkün kılınacaktır.
DPP sisteminin kontrol ve denetimi Avrupa Komisyonunda olacak olan DPP Sicili (DPP Registry) ve DPP İnternet Portalı’ndan (web portal) oluşması beklenmektedir.
- DPP Sicili’nin emtia kodu (commodity code), tek ve benzersiz ürün tanımlayıcısı (unique product identifier), tek ve benzersiz işletmeci tanımlayıcısı (unique operator identifier), tek ve benzersiz tesis tanımlayıcısı (unique facility identifier) ile kayıt yapan iktisadi işletmeciye gümrük otoritelerine sunması için verilen tek ve benzersiz kayıt tanımlayıcısı (unique registration identifier - URI) bilgilerini içereceği öngörülmekte;
- DPP İnternet Portalı (web portal) ise tüketiciler, iktisadi işletmeciler, geri dönüşüm ve tamir hizmeti sağlayanlar; ayrıca ülkelerin yetkili kuruluşları tarafından yetkilerine özel olarak tanımlanacak erişim hakları (access rights) temelinde ürünlerin dijital pasaportlarında yer alan verilere erişimi temin edecektir. Bu anlamda, halihazırda Enerji Etiketlemesine ilişkin Avrupa Ürün Sicilinde (EPREL) olduğu gibi tüketicilerin erişebileceği halka açık bir sayfa ile piyasa gözetimi ve denetiminden sorumlu yetkililerin erişebileceği ayrı bir bölüm bulunacaktır. Böylelikle, mevcut DPP’lerin görüntülenmesi ve diğer DPP’lerle karşılaştırma imkânı tanıması planlanmaktadır,
Bu kapsamda, DPP sisteminde kayıt işlemini iktisadi işletmecilerin kendilerinin gerçekleştirmesi beklenmekte; kayıt sisteminin otomatik olarak iktisadi işletmecinin başvurusu üzerine oluşturacağı URI numarasının ise üye ülkelerin gümrük otoriteleri ve DPP sistemi arasında kurulacak bağlantı sayesinde gümrük yetkililerince kontrol edilebileceği anlaşılmaktadır.
Nihai haliyle DPP’nin, iktisadi işletmeciler için artırılmış tedarik zinciri şeffaflığı, teknik gerekliliklere uyumluluğun basitleştirilmesi ve yeni iş modellerine erişim kolaylığı sağlaması; tüketiciler için bilinçli satın alımı ve ürün bilgilerine duyulan güveni artırması; düzenleyici kurumlar için ise gelişmiş piyasa gözetimi, denetimi ve yaptırımların iyileştirilmesi gibi kolaylıklar sağlaması beklenmektedir.
DPP için kullanılması uygun görülen standartlara ilave olarak AB’de standart çalışmalarından sorumlu CEN/CENELEC bünyesinde kurulan JTC24 Ortak Teknik Komitesi ile sekiz yeni başlıkta standart çalışmaları yürütülmektedir:
- Tek ve benzersiz tanımlayıcılar (unique identifiers),
- Veri taşıyıcılar (data carriers) ve fiziksel ürün ile dijital temsili arasındaki bağlantılar,
- Erişim hakları yönetimi, bilgi güvenliği ve ticari sırlar; (access rights management),
- Birlikte çalışabilirlik (interoperability),
- Veri işleme, veri değişimi protokolleri ve veri formatları (data processing, data exchange protocols and data formats),
- Veri depolama ve arşivleme (data storage and archiving),
- Veri doğrulama, veri güvenilirliği ve bütünlüğü (data authentication, reliability, integrity),
- Yaşam döngüsü yönetimi için uygulama programlama ara yüzleri (APIs for lifecycle management) konu başlıkları altında yürütülmektedir.
Öte yandan, ESPR’da öngörüldüğü üzere söz konusu standardizasyon çalışmaları ile eş zamanlı olarak Komisyon tarafından uygulamaya yönelik ikincil mevzuat oluşturulması çalışmaları da sürdürülmektedir. Söz konusu ikincil mevzuat çalışmalarının aşağıda yer alan başlıklara ilişkin olacağı öngörülmektedir:
- DPP hizmet sağlayıcılara dair gereklilikler ve sertifikasyon şeması (delegated act)
- İktisadi işletmeciler ve DPP’lere/DPP sistemine erişim sağlayacak diğer aktörlerin dijital kimlik bilgilerinin yayımlanması ve doğrulanmasına dair gereklilikler (implementing act)
- Tek ve benzersiz tanımlayıcılar ve veri taşıyıcıların yaşam döngüsü yönetimine dair kural ve prosedürler (delegated act)
- Merkezi Kayıt Sistemi’ne dair gereklilikler (implementing act)
Nitekim, Bakanlığımız internet sayfasında duyurulduğu üzere Komisyon, 29 Nisan 2026 tarihinde DPP Sicili (Merkezi Kayıt Sistemi) uygulama düzenlemelerini belirleyen taslak Uygulama Tüzüğü’nü kamu istişare süreci kapsamında görüşe açmış ve DPP Siciline ilişkin bir projeksiyon çizmiştir.
Bu kapsamda, DPP verisinin işlenmesi ve depolanması yükümlülüklerini kendileri yapmayacak olan iktisadi işletmecilere bu hizmetleri sunması öngörülen hizmet sağlayıcılarının (service provider) izlemesi gerekecek kural ve gerekliliklere ilişkin olarak Avrupa Komisyonunca yetki devrine dayanan tüzük (delegated act) çalışmaları kapsamında kamu istişare süreci tamamlanmış olup taslak düzenlemenin yakın zamanda paylaşılması ve 2026 yılının son çeyreği içerisinde Komisyon tarafından kabul edilmesi öngörülmektedir. İlgili düzenlemenin kapsamı itibariyle gerek hizmet sağlayıcı olarak hizmet verecek firmalar gerek de AB pazarına ürün arz etmek isteyen firmalar için DPP’nin işleyişini belirleyecek önemli hususları açıklığa kavuşturması beklenmektedir.
AB Dijital Ürün Pasaportu’na ilişkin daha fazla bilgiye bu bağlantıya tıklayarak ulaşabilirsiniz.
Bu bilgi notu mevzuat özetinden oluşmakta olup, yasal bağlayıcılığı bulunmamaktadır. Uygulamaya ilişkin detaylı bilgiler için mevzuat metnine başvurulması gerekmektedir.